झेंडू-शेवंतीच्या फुलशेतीतून शेतकऱ्यांना आर्थिक दिलासा; सणासुदीच्या मागणीने बळीराजाची दिवाळी गोड
(पुणे) : मावळ तालुक्यात यंदा
झेंडूच्या फुलशेतीला चांगला प्रतिसाद मिळाला आहे. दसरा आणि दिवाळीच्या सणासुदीत
फुलांना बाजारपेठेत मागणी वाढल्याने फुलशेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांना आर्थिक दिलासा
मिळाला आहे. सावळा परिसरातील संतोष कदम यांच्या शेतात पिवळ्या आणि केशरी रंगांच्या
झेंडूच्या फुलांचा आकर्षक बहर पाहायला मिळत आहे. फुलांनी बहरलेल्या शेतामुळे
परिसराचे सौंदर्यही खुलले आहे.
पारंपरिक शेतीला फुलशेतीची जोड
मावळ तालुक्यात भातशेती हे प्रमुख पीक असले, तरी
काही शेतकरी पारंपरिक पिकांसोबत भाजीपाला आणि फुलशेतीकडे वळत आहेत. कमी क्षेत्रात
नियोजनपूर्वक फुलशेती करून सणासुदीच्या काळात अतिरिक्त उत्पन्न मिळवण्याचा प्रयत्न
केला जात आहे. त्यामध्ये झेंडूच्या फुलांना विशेष महत्त्व आहे. धार्मिक कार्यक्रम,
सण-उत्सव आणि घरगुती सजावटीसाठी झेंडूच्या फुलांचा मोठ्या प्रमाणावर
वापर होतो. त्यामुळे दसरा आणि दिवाळी यांसारख्या सणांच्या काळात या फुलांना
बाजारपेठेत विशेष मागणी असते.
दसरा-दिवाळीच्या मागणीचा शेतकऱ्यांना फायदा
दसऱ्याला वाहनपूजा, शस्त्रपूजा, घरांची सजावट आणि तोरणांसाठी झेंडूच्या फुलांचा वापर केला जातो. तर दिवाळीत लक्ष्मीपूजन, देवपूजा आणि घरांच्या सजावटीसाठी फुलांची खरेदी वाढते. यंदाही बाजारपेठेत झेंडूच्या फुलांना चांगला प्रतिसाद मिळाल्याने फुलशेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांना समाधान मिळाले आहे. शेतीतील वाढता खर्च आणि पारंपरिक पिकांच्या उत्पन्नातील अनिश्चितता लक्षात घेता काही शेतकरी पूरक उत्पन्नासाठी फुलशेतीचा पर्याय स्वीकारत आहेत. मात्र, उत्पादन, तोडणी आणि विक्रीचे योग्य नियोजन केल्यासच या शेतीचा अपेक्षित फायदा मिळू शकतो.
तीन हंगामांत फुलांचे उत्पादन घेण्याची संधी
झेंडूच्या लागवडीचे नियोजन वेगवेगळ्या हंगामांनुसार केले जाते.
सप्टेंबरच्या मध्यावर पेरणी करून ऑक्टोबरमध्ये पुनर्लागवड केली जाते.
जानेवारीपासून फुलांची तोडणी सुरू होते. थंड हवामानामुळे फुलांचा रंग, आकार
आणि दर्जा चांगला मिळण्यास मदत होते. उन्हाळी हंगामात जानेवारी ते
फेब्रुवारीदरम्यान पेरणी करून फेब्रुवारी ते मार्चमध्ये पुनर्लागवड केली जाते. मे
ते जुलै या कालावधीत फुले उपलब्ध होतात. लग्नसराई, गुढीपाडवा
आणि धार्मिक कार्यक्रमांमुळे या काळातही फुलांना मागणी असते. हंगामानुसार लागवड
केल्यास वर्षातील वेगवेगळ्या कालावधीत उत्पादन घेण्याची संधी शेतकऱ्यांना मिळते.
पावसाच्या उघडिपीचा पिकाला फायदा
यंदा पावसाने उघडीप दिल्याने झेंडूच्या पिकाला पोषक वातावरण मिळाले.
पिकाची वाढ आणि फुलांचा बहर चांगला आल्याने शेतकऱ्यांना समाधानकारक उत्पादनाची आशा
निर्माण झाली. लागवड, पाणी व्यवस्थापन आणि वेळोवेळी मशागत याकडे विशेष लक्ष
दिल्याने पिकाचा दर्जा टिकविण्यास मदत होते.
फुलांचा दर्जा राखण्यासाठी विशेष काळजी
झेंडूच्या फुलांचे उत्पादन आणि दर्जा टिकविण्यासाठी लागवडीपासून
तोडणीपर्यंत काळजी घ्यावी लागते. पिकाला आवश्यकतेनुसार पाणी देणे, शेणखत
आणि संतुलित रासायनिक खतांचा वापर, खुरपणी व तण नियंत्रण
यावर भर दिला जातो. तसेच मावा, फुलकिडे आणि विविध रोगांचा
प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी पिकाचे नियमित निरीक्षण करणे आवश्यक असते. फुलांचा रंग,
आकार आणि ताजेपणा टिकविण्यासाठी योग्य अवस्थेत तोडणी करून ती सावलीत
ठेवली जातात. वाहतुकीदरम्यान फुलांचे नुकसान होणार नाही, याचीही
काळजी घेतली जाते.
पूरक उत्पन्नाचा पर्याय म्हणून फुलशेती
मावळ तालुक्यातील शेतकरी पारंपरिक भातशेतीसोबत विविध पूरक पिकांकडे
वळताना दिसत आहेत. झेंडूच्या फुलशेतीला मिळणारा प्रतिसाद हा या बदलाचे उदाहरण ठरत
आहे. योग्य नियोजन, पोषक वातावरण आणि बाजारपेठेतील मागणी यांची सांगड
घातल्यास फुलशेती शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्नाचा चांगला पर्याय ठरू शकते.